शेतकरी बांधवांनो आजच्या काळात हवामानातील होत आसलेले बदल, लहरी पाऊस कधी महापूर तर कधी दुष्काळ आणि बाजारभावातील चढ-उतार यामुळे केवळ पारंपारिक शेतीवर अवलंबून राहणे शेतकऱ्यांसाठी जोखमीचे झाले आहे. अनेकदा वर्षभर कष्ट करूनही हातात काहीच येत नाही. अशा वेळी शेतीला आर्थिक स्थैर्य देण्यासाठी शेतीपूरक व्यवसायांची जोड देणे अत्यंत गरजेचे आहे. शेतीपूरक व्यवसायांमुळे शेतकऱ्यांना नियमित (रोज किंवा दरमहा) उत्पन्न मिळण्यास मदत होते. या लेखात आपण अशाच 5 सर्वोत्तम आणि फायदेशीर व्यवसायांची सविस्तर माहिती पाहणार आहोत."
1. आधुनिक दुग्धव्यवसाय :
दुग्धव्यवसाय हा महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांचा मुख्य कणा आहे. पारंपारिक शेतीला सर्वात चांगला आणि खात्रीशीर जोडधंदा म्हणून याकडे पाहिले जाते.
व्यवसाय कसा सुरू करावा: सुरुवातीला 2 ते 5 चांगल्या जातीच्या गायी (उदा. जर्सी, होळस्टीन) किंवा म्हशी (उदा. मुर्‍हा, जाफराबादी) खरेदी करून तुम्ही हा व्यवसाय सुरू करू शकता.
फायदे आणि उत्पन्न: दुधाला बाजारपेठेत बाराही महिने मोठी मागणी असते. डेअरी किंवा थेट ग्राहकांना दूध विकून रोजच्या रोज पैशांची आवक सुरू राहते.
शेतीला पूरक कसा?: जनावरांच्या शेणापासून उत्तम प्रतीचे शेणखत शेती पिकाला मिळते ज्यामुळे रासायनिक खतांचा खर्च कमी होतो आणि शेतीची सुपीकता वाढते.
2. व्यापारी तत्त्वावर शेळीपालन :
शेळीला 'गरीबाची गाय' म्हणले जाते. हा अतिशय कमी खर्चात आणि कमी जागेत मोठा नफा देणारा व्यवसाय आहे.
व्यवसाय कसा सुरू करावा: हा व्यवसाय करण्यासाठी जास्त सुपीक जमिनीची गरज नसते. कोरड्या किंवा दुष्काळी भागातही शेळ्या सहज जगू शकतात. उस्मानाबादी, बेरी किंवा जमुनापारी या जातींच्या शेळ्या महाराष्ट्रातील हवामानासाठी उत्तम मानल्या जातात.
फायदे आणि नफा: शेळ्यांची संख्या झपाट्याने वाढते (एका वर्षात दोनदा वेतात). ईद, दसरा किंवा वेगवेगळ्या सणांच्या काळात बोकडांना बाजारात खूप मोठा भाव मिळतो. शेळीच्या मांसासोबतच तिच्या दुधालाही औषधी गुणधर्मांमुळे चांगली मागणी असते.तुम्हला शेळी पालन व्यवसाया बाबत आजुन काही माहिती पाहिजे आसेल तर ( shitkarisev.in ) या वेबसाईट वर भेट द्या तुम्हाला शेळी पालनाची माहिती मिळेल.
3.गावरान कुक्कुटपालन :
कमी भांडवल कमी मजुर एक व्यक्ती स्वत व्यवस्थापन करू शकतो. आणि अगदी घराजवळील मोकळ्या जागेत सुरू करता येणारा हा एक चांगला व्यवसाय आहे.
व्यवसाय कसा सुरू करावा: तुम्ही हा व्यवसाय दोन पद्धतीने करू शकता. पहिली पध्दत म्हणजे ब्रॉयलर (मांसाच्या) कोंबड्यांसाठी मोठ्या कंपन्यांसोबत कंत्राटी पद्धत करणे. दुसरी म्हणजे गावरान किंवा निम-गावरान (उदा. कावेरी, आर.आय.आर.) कोंबड्या पाळणे.
फायदे आणि उत्पन्न: सध्या बाजारात गावरान अंड्याला खुप मोठी मागणी आहे आणि गावरान कोंबड्यांच्या मांसाला खूप मोठी मागणी आहे आणि त्यांचे भावही चांगले मिळतात. 3 ते 4 महिन्यांत या व्यवसायातून उत्पन्न सुरू होते.
4.सेंद्रिय गांडूळ खत निर्मिती :
सध्या बाजारात सर्व फळ भाज्या रासायनिक व केमिकल युक्त औषध वापरा मुळं होत आसलेले रोग यामुळे सेंद्रिय शेती मालाला होत आसलेली मागणी पाहाता.अशा वेळी गांडूळ खत निर्मिती हा शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत आधुनिक आणि फायदेशीर व्यवसाय ठरू शकतो.
व्यवसाय कसा सुरू करावा: शेतातील पिकांचा कचरा, पालापाचोळा आणि जनावरांचे शेण गोळा करून सिमेंटचे बेड किंवा प्लास्टिक टबचा वापर करून गांडूळ खत तयार केले जाते. यासाठी 'आयसेनिया फेटिडा' या जातीची गांडुळे उत्तम मानली जातात.
फायदे आणि नफा: हा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी खूप कमी भांडवल लागते. तयार झालेले खत स्वतःच्या शेतात वापरल्यास पिकांचे उत्पन्न वाढते आणि रासायनिक खतांचा खर्च वाचतो. तसेच, इतर शेतकऱ्यांना आणि नर्सरी चालकांना हे खत 5 ते 10 रुपये किलोने विकून अतिरिक्त नफा मिळवता येतो.
1.नवोदित कृषी पर्यटन :
शेतकरी बांधवांनो हा व्यवसाय प्रमुख्यान ज्या शेतकऱ्यांची शेती शहरा पासून 20 ते 25 किलोमिटर अतंरा वर आहे. असे शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर आहे. शहरातील धकाधकीच्या जीवनापासून दूर निसर्गाच्या सानिध्यात वेळ घालवण्यासाठी शहरी लोक आता ग्रामीण भागाकडे वळत आहेत. यामुळे कृषी पर्यटनाला मोठी संधी निर्माण झाली आहे.
व्यवसाय कसा सुरू करावा?: जर तुमची शेती मुख्य रस्त्याला लागून असेल किंवा तिथे विहीर, झाडी, नदी असे सुंदर वातावरण असेल, तर तुम्ही हा व्यवसाय सुरू करू शकता. पर्यटकांसाठी राहण्याची सोय (हुरडा पार्ट्या, बैलगाडी सफर) आणि घरगुती चुलीवरचे जेवण (पिठलं-भाकरी) उपलब्ध करून द्यावे लागते.
फायदे आणि नफा: हा थेट ग्राहकांशी जोडणारा व्यवसाय आहे. यातून केवळ राहण्या-जेवणाचेच पैसे मिळत नाहीत, तर शेतातील ताजी फळे, भाज्या, धान्य देखील थेट पर्यटकांना चांगल्या भावात विकता येतात.
"शासकीय योजना आणि आर्थिक मदत "
केंद्र आणि राज्य सरकार शेतीपूरक व्यवसायांना प्रोत्साहन देण्यासाठी अनेक योजना राबवत आहे:
नाबार्ड (NABARD): दुग्धव्यवसाय आणि शेळीपालनासाठी नाबार्डमार्फत बँकांकडून कमी व्याजावर कर्ज आणि 25% ते 35% पर्यंत अनुदान (Subsidy) दिले जाते.
शरद पवार ग्रामसमृद्धी योजना: या योजनेअंतर्गत शेळीचा गोठा किंवा कुक्कुटपालनाचा शेड बांधण्यासाठी शासकीय निधी मिळतो.
निष्कर्ष
केवळ पारंपरिक पिकांवर अवलंबून न राहता, शेतकऱ्यांनी आपल्या भौगोलिक परिस्थितीनुसार आणि उपलब्ध संसाधनांनुसार वरीलपैकी एका शेतीपूरक व्यवसायाची निवड करावी. योग्य नियोजन, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि चिकाटीच्या जोरावर शेतीपूरक व्यवसाय नक्कीच शेतकऱ्यांचे जीवनमान बदलू शकतो आणि त्यांना आर्थिकदृष्ट्या समृद्ध करू शकतो.शेतकरी मित्रांनो काही अडचण वाटल्यास नक्की कमेट करून विचारा.
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा