ऊस लागवड माहिती २०२६: एकरी १०० टन उसाचे उत्पादन घेण्यासाठी आधुनिक लागवड पद्धत, खत आणि पाणी व्यवस्थापन!

शेतकरी बांधवांनो, महाराष्ट्रात उसाची शेती मोठ्या प्रमाणावर केली जाते. अनेक शेतकरी पारंपारिक पद्धतीने ऊस लावतात, त्यामुळे त्यांना एकरी ३० ते ४० टनांपेक्षा जास्त उत्पादन मिळत नाही. परंतु, जर आपण योग्य नियोजन, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि खतांचे अचूक वेळापत्रक पाळले, तर उसाचे एकरी १०० टनांपर्यंत विक्रमी उत्पादन घेणे सहज शक्य आहे.

आज आपण या पोस्टमध्ये ऊस लागवडीची योग्य वेळ, उसाच्या प्रगत जाती, बेणेप्रक्रिया आणि हुमणी सारख्या किडींपासून पिकाचा बचाव कसा करायचा, याची संपूर्ण माहिती पाहणार आहोत.”

ऊस लागवडीसाठी कांडी पद्धतीपेक्षा रोप लागवड आणि पाण्यासाठी सरी पद्धतीपेक्षा ठिबक सिंचन (ड्रीप) पद्धत अधिक फायदेशीर ठरते.

खाली ऊस लागवड, रोग नियंत्रण आणि खत व्यवस्थापनाची संपूर्ण माहिती सोप्या भाषेत दिली आहे.

१. रोप लागवड की कांडी लागवड? (निवड: रोप लागवड)

वैशिष्ट्ये रोप लागवड (Trays/Nursery) कांडी लागवड (पारंपारिक)

उत्पादन १५ ते २०% जास्त उत्पादन मिळते. रोप लागवडीपेक्षा कमी उत्पादन मिळते.

उगवण क्षमता १००% उगवण होते, नांग्या पडत नाहीत. ८०-८५% उगवण होते, नांग्या भराव्या लागतात.

बियाणे बचत एकरी फक्त ४,००० ते ५,००० रोपे लागतात. एकरी २५,००० ते ३०,००० कांड्या लागतात.

कालावधी पिकाचा शेतातील १ महिना वाचतो. उगवणीसाठी २५ ते ३० दिवस जास्त लागतात.

सल्ला: उत्तम उत्पादनासाठी को-८६०३२ किंवा को-एम-०२६५ या जातींची रोप पद्धतीनेच लागवड करावी.

२. ठिबक (ड्रीप) की सरी पद्धत? (निवड: ठिबक सिंचन)

ठिबक सिंचन (ड्रीप) चे फायदे:

पाण्याची ५० ते ६०% बचत होते आणि ऊसाची वाढ जोमदार होते.

खते थेट मुळांपर्यंत (व्हेंट्युरीद्वारे) देता येत असल्यामुळे खतांची २५ ते ३०% बचत होते.

तणांचा प्रादुर्भाव कमी होतो आणि जमीन चोपण किंवा खारवट होत नाही.

सरी पद्धत कधी वापरावी?: जर तुमच्याकडे मुबलक पाणी असेल आणि ड्रीपचा सुरुवातीचा खर्च परवडणारा नसेल, तरच सरी पद्धत वापरावी. परंतु यामध्ये पाणी आणि खते वाया जाण्याचे प्रमाण जास्त असते.

ऊस लागण हंगाम व पध्दत:

महाराष्ट्रातील जमीनीचे प्रकार आणि प्रसारित प्रकारच्या ऊस जाती यानुसार ठराविक हंगाम साठी विशिष्ठ जातीची शिफारस करण्यात आली आहे. साखर कारखान्यांना ऊस तोडणीचे नियोजन योग्य रितीने करण्यासाठी लागणं हंगाम अतिशय महत्वाचे ठरतात. महाराष्ट्रातील ऊस लागवडीसाठी मुख्यत्वे करून तीन लागण हंगाम ठरविण्यात आले आहे. व ते खालील प्रमाणे आहेत. 

1. आडसाली लागण: महाराष्ट्रात अजुनही काही ठिकाणी आडसाली ऊस घेतला जातो. आडसाली लागण ही जुलै ते ऑगस्ट या पावसाळी महिन्यात करतात काही ठिकाणी आडसाली उसाची लागण जूनच्या तिसर्या आठवड्यापासून सुरूवात होते आडसालीचा ऊस पुढील वर्षी ऑक्टोबर मध्ये गळीतास येतो. आसा ऊस शेतात अधिक काळ राहिला तर तो पोकळ होतो.ऊसास तुरा आल्याने ऊसा मधील साखरेचं प्रमाण घटते. त्यामध्ये चोथ्याच प्रमाण वाढुन वजन घटते.ऊस पिकाचा कालावधी ऊस उत्पादन यांचा विचार करता इतर लागण हंगाम पेक्षा आडसाली लागण फायदेशीर ठरत नाही. 

पुर्वहंगामी लागण :

ऊस लागणीचा हा सर्वात फायदेशीर हंगाम आहे. खरिपात एक पीक घेऊन संप्टेबर  ऑक्टोबर मध्ये ऊसाचे लागण करतात 13 ते 14 महिन्या पर्यंत ऊसाची तोडणी होतं आसल्या मुळं ऊसाचे उत्पादन व साखर उतारा चांगला मिळतो. या लागणीत रब्बी हंगामाची भाजीपाल्याची पिके आतंरपिके म्हणुन घेता येतात. या उसाची तोडणी फेब्रुवारी पुर्वी होत असल्यामुळे या लागणीचा खोडवा चांगला येतो.उसाची लागण संप्टेबर ऑक्टोबर मध्ये केल्यास प्रत्येक वाढीच्या अवस्थेत सुयोग्य असणारे हवामान मिळत आसते म्हणुन पुर्वहंगामी लागण ही सर्व लागणीपेक्षा फायदेशीर ठरते. 

सुरू लागण :

सुरू ऊस लागण डिसेंबर ते 15 फेब्रुवारी पर्यंत केली जाते. यालाच एकसाली असेही म्हणतात. डिसेंबर जानेवारी पडणारी थंडी आणि मार्च एप्रिल मधील काही भागात वाढणारे तापमान या गोष्टी चा अपवाद वगळता महाराष्ट्र राज्यात सुरू लागवडीस अतिशय पोषक हवामान आहे. ऊस उत्पादन खर्च हवामान व उत्पादन क्षमता याचा विचार केल्यास सुरू लागवड अधिक फायदेशीर आहे. सुरू ऊसासाठी डिसेंबर जानेवारी ही लागवडी ची योग्य वेळ आहे. 15 फेब्रुवारी नंतर लागवड केली असता जास्त तापमान मुळं खोडकिडीचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणावर जाणवतो व पर्यायाने उत्पादनात मोठी घट येते. 

३. खत व्यवस्थापन (Fertilizer Management)

ऊसाला संतुलित खत देणे गरजेचे आहे. ड्रीप असल्यास 'नत्र, स्फुरद, पालाश' पाण्यातून विरघळणारी खते (Water Soluble) द्यावीत. कोरड्या पद्धतीसाठी खालीलप्रमाणे डोस द्यावा:

लागवडीच्या वेळी: १ बॅग युरिया + ३ बॅग सिंगल सुपर फॉस्फेट (SSP) + १ बॅग म्युरेट ऑफ पोटॅश (MOP).

लागवडीनंतर ६ ते ८ आठवड्यांनी: १ बॅग युरिया.

मोठी बांधणी करताना (४ थ्या महिन्यात): २ बॅग युरिया + २ बॅग १०:२६:२६ + १ बॅग पोटॅश + २५ किलो फेरस व झिंक सल्फेट.

४. प्रमुख रोग व त्यांचे व्यवस्थापन

१. हुमणी अळी (White Grub):

लक्षणे: मुळे खाल्ल्यामुळे ऊस वाळतो.

उपाय: लागवडीच्या वेळी शेतात मेटारायझियम अ‍ॅनिओसोप्ली हे जैविक बुरशीनाशक शेणखतात मिसळावे किंवा ड्रीपमधून क्लोरपायरीफॉस सोडावे.

२. तांबेरा आणि करपा :

लक्षणे: पानावरील तांबूस किंवा तपकिरी ठिपके पडतात.

उपाय: कॉपर ऑक्सिक्लोराईड (२.५ ग्रॅम) किंवा मॅन्कोझेब (२ ग्रॅम) प्रति लीटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.

३. काणी रोग :

लक्षणे: ऊसाच्या मधोमध काळी चाबकासारखी लांब सळई निघते.

उपाय: बाधित झाड मुळासकट उपटून नष्ट करावे. लागवडीपूर्वी रोपांना किंवा कांड्यांना कार्बेंडाझिमची प्रक्रिया करावी.