शेतकरी बांधवांनो पपई लागवड हे कमी कालावधीत आणि कमी खर्चात शेतकऱ्यांना भरपूर नफा मिळवून देणारे एक उत्तम व्यावसायिक फळपीक आहे. योग्य नियोजन, सुधारित जातींची निवड आणि योग्य खत-पाणी व्यवस्थापन केल्यास पपईच्या शेतीतून प्रति एकर ३० ते ४० टन पर्यंत भरघोस उत्पादन मिळू शकते.
पपई लागवडीचे सविस्तर मार्गदर्शन खालीलप्रमाणे आहे:
१. हवामान आणि जमीन
हवामान: पपई हे उष्ण व उपोष्ण कटिबंधातील पीक आहे. या पिकासाठी २०°C ते ३५°C तापमान उत्तम मानले जाते. पपईला जास्त थंडी किंवा धुके सहन होत नाही.
जमीन: लागवडीसाठी सुपीक, मध्यम काळी आणि उत्तम पाण्याचा निचरा होणारी पोयटा जमीन सर्वोत्तम ठरते. पाणी साचून राहणाऱ्या भारी काळ्या जमिनीत पपईची लागवड करू नये, कारण यामुळे मुळकुज आणि खोडकुज सारखे रोग होतात. जमिनीचा सामू (pH) ६.० ते ७.५ च्या दरम्यान असावा.
२. सुधारित जाती (वाण)
व्यापारी दृष्टिकोनातून लागवड करण्यासाठी खालील सुधारित जातींची निवड करावी:
तैवान ७८६ (Red Lady 786): ही अत्यंत लोकप्रिय जात असून तिचे फळ गोड आणि गर आकर्षक लाल रंगाचा असतो. ही निर्यातक्षम जात आहे.
पुसा नन्हा आणि पुसा ड्वार्फ: कमी उंचीच्या आणि लवकर उत्पादन देणाऱ्या जाती.
इतर जाती: कुर्ग हनी ड्यु, कोईमतूर-२.
३. लागवडीचा हंगाम आणि अंतर
हंगाम: पपईची लागवड प्रामुख्याने जून-जुलै (पावसाळी), सप्टेंबर-ऑक्टोबर किंवा जानेवारी-फेब्रुवारी (उन्हाळी) या तीन हंगामात केली जाते.
लागवड अंतर: रोपांची लागवड करताना साधारणपणे ६ x ६ फूट (१.८ x १.८ मीटर) किंवा २.२५ x २.२५ मीटर अंतरावर २x२x२ फुटांचे खड्डे घेऊन करावी. एका एकरामध्ये सुमारे १२०० ते १३०० झाडे बसतात.
४. रोपे तयार करणे आणि लागवड
पपईची थेट बिया पेरण्याऐवजी गादीवाफ्यावर किंवा पॉलिथिन पिशव्यांमध्ये/प्रो-ट्रे मध्ये कोकोपीट वापरून शेडनेटमध्ये निरोगी रोपे तयार करावीत. साधारण १.५ ते २ महिन्यांची (२५-३० दिवसांची) रोपे मुख्य शेतात लावण्यासाठी योग्य असतात.
महत्त्वाची टीप (नर-मादी व्यवस्थापन): जर तुम्ही द्विलिंगी जातीची लागवड करत असाल, तर फळधारणेसाठी बागेत १० मादी झाडांमागे १ नर झाड ठेवणे आवश्यक आहे. अतिरिक्त नर झाडे २-३ महिन्यांनी फुले आल्यावर ओळखून काढून टाकावीत. 'रेड लेडी ७८६' सारख्या उभयलिंगी जातींमध्ये हा त्रास कमी असतो.
खत आणि पाणी व्यवस्थापन
पाणी व्यवस्थापन: पपईला नियमित पण बेताचे पाणी द्यावे लागते. पिकाला पाणी देण्यासाठी ठिबक सिंचन पद्धतीचा (Drip Irrigation) वापर करणे सर्वात फायदेशीर ठरते. हिवाळ्यात १० दिवसांनी तर उन्हाळ्यात आठवड्यातून एकदा पाणी द्यावे. झाडाच्या खोडापाशी पाणी साचू देऊ नये.
खत व्यवस्थापन: प्रति झाड वार्षिक १०-१५ किलो चांगलेले शेणखत आणि रासायनिक खतांमध्ये २५० ग्रॅम नत्र, २०० ग्रॅम स्फुरद व २५० ग्रॅम पालाश ३ ते ४ हप्त्यांमध्ये विभागून द्यावे.
६. रोग व कीड नियंत्रण
खोडकुज / मुळकुज: हा बुरशीजन्य रोग जास्त पाणी साचल्यामुळे होतो. यासाठी पाण्याचा निचरा चांगला ठेवावा आणि कॉपर ऑक्सिक्लोराईडची ड्रेंचिंग (आळवणी) करावी.
मावा आणि पांढरी माशी: या किडींमुळे पानांवर 'कुकडा' किंवा व्हायरसचा प्रादुर्भाव होतो. यांच्या नियंत्रणासाठी कडुनिंबाच्या तेलाची (Neem Oil) किंवा शिफारसीत कीटकनाशकांची फवारणी करावी.
काढणी आणि उत्पादन
लागवडीनंतर ८ ते १० महिन्यांत फळे काढणीस तयार होतात. फळाच्या खालच्या भागावर पिवळसर छटा दिसू लागली की फळांची काढणी करावी. एक झाड सरासरी २५ ते ४० किलो फळे देते, ज्यातून शेतकऱ्यांना एका एकरात खर्च वजा जाता २.५ ते ४ लाख रुपयांपर्यंत निव्वळ नफा मिळू शकतो.काही शंका असल्यास खाली कमेंट करून नक्की विचारा
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा