शेतकरी बांधवांनो, महाराष्ट्रात विशेषतः मराठवाडा आणि अहमदनगर भागात 'मोसंबीची शेती' मोठ्या प्रमाणावर केली जाते. मोसंबी हे एक असे नगदी पीक आहे, जे योग्य नियोजन केले तर शेतकऱ्याला वर्षानुवर्षे चांगला आणि हमखास नफा मिळवून देते.
पण बऱ्याचदा मोसंबीची झाडे सुकणे (मर रोग), फळगळ होणे किंवा लिंबूवर्गीय पिकांवर येणारी 'पिठ्या ढेकूण' (Mealybug) यामुळे शेतकरी त्रस्त होतात. म्हणूनच, आज आपण मोसंबी लागवडीची संपूर्ण आधुनिक पद्धत, खत व्यवस्थापन आणि भरघोस उत्पादनासाठी कोणती काळजी घ्यावी, याची सोपी माहिती पाहणार आहोत.”
मोसंबी लागवडीविषयी जमीन, प्रमुख जाती, रोग आणि त्यांच्या व्यवस्थापनाची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
१. योग्य जमीन आणि हवामान
जमिनीचा प्रकार: पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी, मध्यम ते भारी आणि ६० सेंमी खोल असलेली जमीन योग्य ठरते.
सामू (pH): जमिनीचा सामू ६.५ ते ७.५ च्या दरम्यान असावा.
घटक मर्यादा: जमिनीमध्ये चुनखडीचे प्रमाण ८ ते १० टक्क्यांपेक्षा जास्त नसावे आणि क्षारांचे प्रमाण ०.१ टक्का पेक्षा कमी असावे. खूप हलक्या किंवा चोपण जमिनीत लागवड करू नये.
हवामान: १२° से. ते ३५° से. तापमान आणि कमी पावसाचे कोरडे हवामान फळांच्या उत्तम वाढीसाठी पोषक असते.
२. मोसंबीच्या प्रमुख आणि सुधारित जाती
उत्तम उत्पादनासाठी महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ आणि इतर संशोधन केंद्रांनी विकसित केलेल्या खालील जातींची निवड करावी:
जात (Variety)वैशिष्ट्ये (Key Features)जालना सिडलेस (Jalna Seedless)फळामध्ये बियांचे प्रमाण अत्यंत कमी असते. फळे रसाळ, गोड आणि आकाराने मोठी असतात.फुले मोसंबी (Phule Mosambi)या जातीमध्ये रसाचे प्रमाण जास्त (साधारण ४४%) असून साखर व आम्ल यांचे प्रमाण संतुलित असते.काटोल गोल्ड (Katol Gold)विदर्भ आणि मराठवाड्यासाठी योग्य, फळांचा रंग आकर्षक पिवळा आणि साठवणूक क्षमता जास्त असते.परभणी सातगुडी (Nucellar Satgudi)जोमदार वाढणारी जात, फळे चवीला उत्तम आणि काढणीनंतर लवकर खराब होत नाहीत.
३. प्रमुख रोग आणि त्यांचे व्यवस्थापन
मोसंबी बागेचे मोठे नुकसान करणाऱ्या प्रमुख रोगांची लक्षणे आणि उपाय खालीलप्रमाणे आहेत:
अ) डिंक्या रोग
लक्षणे: झाडाच्या खोडाच्या सालीतून तपकिरी रंगाचा डिंकासारखा चिकट पदार्थ बाहेर येतो. हळूहळू साल सडते आणि झाड वाळू लागते.
उपाय: खोडावरील प्रादुर्भाव झालेली साल खरवडून काढावी आणि त्यावर बोर्डो पेस्ट (१०% तीव्रतेची) लावावी. तसेच पावसाळ्यापूर्वी खोडाला चुना आणि मोरचूदाचे मिश्रण लावावे.
ब) फळसड किंवा फळझेर
लक्षणे: पावसाळ्यात ढगाळ हवामान आणि सततच्या पावसामुळे फळांवर तपकिरी डाग पडतात. फळे सडून गळू लागतात.
उपाय: झाडाच्या जमिनीलगतच्या फांद्या छाटून घ्याव्यात. प्रादुर्भाव दिसताच कॉपर ऑक्सिक्लोराईड (२५ ग्रॅम) किंवा मॅन्कोझेब (२५ ग्रॅम) १० लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.
क) देठकूज
लक्षणे: आंबिया बहरातील फळे मोठी झाल्यावर देठाजवळचा भाग करडा-तपकिरी पडतो आणि फळांची गळ होते.
उपाय: झाडावरील सुकलेल्या फांद्या वेळोवेळी छाटून नष्ट कराव्यात. बहराच्या सुरुवातीला बुरशीनाशकाची प्रतिबंधात्मक फवारणी करावी.
ड) मोसंबीवरील कडा गळणे आणि मावा (Pests & Viruses)
लक्षणे: मावा किंवा पानांवरील अळ्या झाडाचा रस शोषून घेतात आणि पाने आखडतात.
उपाय: मावा आणि इतर किडींच्या नियंत्रणासाठी डायमिथोएट (२० मिली) १० लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.
४. लागवडीचे अंतर आणि खत व्यवस्थापन
लागवडीचे अंतर: दोन झाडांमध्ये साधारण ६ × ६ मीटर अंतर ठेवून ६०×६०×६० सेंमी आकाराचे खड्डे घ्यावेत.
खत व्यवस्थापन: प्रति झाड चांगलेले शेणखत, आणि झाडाच्या वयानुसार नायट्रोजन (नत्र), फॉस्फरस (स्फुरद), आणि पोटॅश (पालाश) रासायनिक खतांच्या मात्रा दोन ते तीन हप्त्यांमध्ये विभागून द्याव्यात.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा